Intersekzionalitatearen kontzeptua Estatu Batuetako feminismo beltzaren borrokatik sortu zen. Emakume horiek, beren bizi-esperientzietatik, adierazi zuten bizi zituzten indarkeriak ezin zirela bereizita ulertu. 1989an, Kimberlé Crenshaw legelari eta feministak ideia hori izendatu zuen, arrazismoa eta sexismoa modu berezian emakume arrazializatuak nola lotzen dituen eta nola eragiten dieten agerian uzteko. Izan ere, feminismo hegemonikoak eta arrazakeriaren aurkako diskurtsoek historikoki alde batera utzi zituzten emakume horien errealitateak.
Zaintza komunitarioaren ikuspegitik, intersekzionalitateak gure komunitateetan dauden askotariko esperientziak arretaz entzutera gonbidatzen gaitu. Gogorarazten digu pertsonok ez dugula desberdintasun modu bakar bat bizi; aitzitik, gure bizitza hainbat faktorek zeharkatzen dute, hala nola arrazak, generoak, klase sozialak, sexu-orientazioak, adinak, desgaitasunak edo migrazio-egoerak, eta faktore horiek adierazi egiten dira gure eguneroko bizitzan.
Esparru horretan, arraza gizarte-eraikuntza bat da, botere-harremanak antolatzen dituena eta desberdintasunak sortzen dituena, eskubideak, baliabideak eta errekonozimendua eskuratzeko aukerari eraginez. Arrazismoa beste zapalkuntza-modu batzuekin gurutzatzen denean, patriarkatuarekin edo desberdintasun ekonomikoarekin adibidez, eragin espezifikoak sortzen dira emakume arrazializatuengan.
Patricia Hill Collins bezalako egileek dinamika horiek menderatze-matrizearen kontzeptuaren bidez ulertzen laguntzen digute. Kontzeptu horrek erakusten du nola zapalkuntza-sistemek eusten dioten elkarri, bai eta ertzetatik, jakintza kolektiboak eta erresistentzia-praktikak nola eraikitzen diren ere.
Intersekzionalitatea zaintza komunitariotik pentsatzeak gure ezberdintasunak aitortzea, pribilegioak zalantzan jartzea eta lotura solidarioak sendotzea eskatzen du. Espazio bidezkoagoak eraikitzeko tresna da, inor kanpoan gera ez dadin eta zaintza erantzukizun partekatua izan dadin.
Intersekzionalitatea zure elkartean txertatzeko oinarrizko 10 gako
- Hasieratik elkarrekin prestatzea
Intersekzionalitatea txertatzean, partekaturiko prestakuntza-espazioak sortzen dira. Kontzeptua eta jatorria ulertzeko denbora eman behar da. Hizkuntza komuna eta begirada kolektiboa eraiki behar dira.
- Elkarte gisa begiratzea
Kanpora begiratu baino lehen, garrantzitsua da barrutik berrikustea. Geure buruari galdetu nola funtzionatzen dugun, nork parte hartzen duen, nork erabakitzen duen eta nor geratzen den kanpoan.
- Pertsonak zeharkatzen dituzten desberdintasunak izendatzea
Desberdintasunei izena jarri: generoa, jatorria, arraza, gizarte-maila, adina, desgaitasuna, sexu-orientazioa, administrazio-egoera... Lehen urratsa da adierazteko desberdintasunek ez dutela modu isolatuan jokatzen, baizik eta pertsonen bizitzan gurutzatzen direla.
- Arretaz eta errespetuz entzutea
Parte hartzen duten pertsonekin eta parte hartzen ez dutenekin arretaz entzuteko espazioak sortzeak zer zailtasun eta laguntza behar dituzten ulertzea ahalbidetzen du.
- Sartzeko arauak eta moduak berrikustea
Ordutegiak, eskakizunak, hizkuntzak eta barne-dinamikak ikuspegi intersekzionaletik aztertzea lagungarria da oztopo ikusezinak detektatzeko eta parte-hartzea erraztuko duten elementuak pentsatzeko.
- Hizkuntza eta irudiak zaintzea
Komunikatzeko moduak ere harrera egiten du edo baztertzen du. Hizkuntza argia eta errespetuzkoa erabiltzeak, bai eta irudi askotarikoak eta adierazgarriak erabiltzeak ere, espazio erosoagoak sortzen ditu.
- Egunerokotasunean begirada intersekzionala txertatzea
Bileretan eta lan-prozesuetan galdera errazak sartzea. Adibidea: "Nor ez gara ikusten ari?". Intersekzionalitatea ohiko praktika gisa integratu behar da.
- Aldaketa txiki eta iraunkorrak egitea
Zaintzatik eta ekitatetik pentsatutako aldaketa txiki zehatzek eragin nabarmena izan dezakete partaidetza eta ongizate kolektiboan.
- Erantzukizunak eta boterea partekatzea
Erantzukizunak nola banatzen diren eta erabakiak nola hartzen diren berrikustea, bestelako partaidetza-moduak, askotarikoak eta adierazgarriak, bilatuz
- Elkarrekin ebaluatzea eta ikastea
Begirada intersekzionalak aukera ematen du baloratzeko zerk funtzionatu duen, norengana iritsi den eta zer dagoen hobetzeko. Zaintzatik abiatuta, ikasten jarraitzeko eta kolektiboki eraldatzeko aukera ebaluatu behar da.
BIBLIOGRAFIA
Bibliografía combinada para trabajar la interseccionalidad en asociaciones (Bizkaia · CAPV · Estatal · Internacional)
Bizkaia
- Diputación Foral de Bizkaia: Hacia la práctica de la interseccionalidad / Intersekzionalitatearen praktikarantz. Guía orientada a entidades sociales y comunitarias
https://gazteak.bizkaia.eus/es/-/intersekzionalitatearen-praktikarantz
- Euskadiko Gazteriaren Kontseilua (EGK): ¿Cómo incorporar el enfoque interseccional en nuestra asociación?
https://egk.eus/es/como-incorporar-el-enfoque-interseccional-en-nuestra-asociacion/
- Harresiak Apurtuz (Bizkaia): Guía para la intervención con mujeres migradas
Euskal Autonomia Erkidegoa (EAE)
- Gobierno Vasco – Comisión de Igualdad: Orientaciones para una atención integral a mujeres migradas desde la perspectiva de género interseccional
- Foro Vasco de Migración y Asilo / Comisión de Igualdad: Formación en perspectiva de Género e Interseccionalidad. Memoria final 2023
Estatu mailan
Ministerio de Igualdad: Recursos y materiales sobre interseccionalidad y desigualdades múltiples. Marco estatal para políticas y proyectos
- Plataforma CEDAW Sombra España: Informes feministas con enfoque interseccional y de derechos humanos
https://cedawsombraesp.wordpress.com
Nazioarteko
- Kimberlé Crenshaw: Mapping the Margins: Intersectionality, Identity Politics, and Violence against Women of Color. Texto fundacional del concepto de interseccionalidad
https://chicagounbound.uchicago.edu/uclf/vol43/iss1/8/
- Patricia Hill Collins: Black Feminist Thought Matriz de dominación y saberes desde la experiencia
https://www.routledge.com/Black-Feminist-Thought/Collins/p/book/9780415964722
- Bell hooks: Feminism Is for Everybody. Feminismo, cuidado y transformación social
https://www.plutobooks.com/9780745317335/feminism-is-for-everybody/
- Davis, A. Y. (2004). Mujeres, raza y clase. Akal.
https://www.akal.com/libro/mujeres-raza-y-clase_51788/
- Bela-Lobedde, D. (2023). Ponte a punto para el antirracismo: Consejos útiles para iniciar la alianza antirracista. Ediciones B.
- Lorde, A. (2022). Hermana otra: Sister outsider. Horas y Horas.
https://traficantes.net/libros/hermana-otra
- Mbomío Rubio, L. A. (2019). Hija del camino. Grijalbo.